2006 İsrail-Lübnan Krizi, Hizbullah’ın askeri kanadı ile İsrail silahlı kuvvetleri arasında Lübnan toprakları ve İsrail’in kuzeyinde, 12 Temmuz - 14 Ağustos 2006 tarihleri arasında sürmüş olan silahlı çatışmadır.
Kriz, Lübnan’da yerleşmiş Hizbullah Örgütü’nün, 12 Temmuz 2006 tarihinde 2 İsrail askerini kaçırması ve 8′ini öldürmesiyle başlamıştır. Askerlerin kaçırılmasına ek olarak güney Lübnan’daki Hizbullah militanlarının İsrail topraklarına Katyuşya füzeleri ateşlemesi; İsrail tarafından Lübnan’ın bir savaş hareketinde (”act of war”) bulunduğu şeklinde yorumlanmıştır. Bunun üzerine İsrail, Lübnan’a hava ve kara saldırıları yapmış ve ülkenin limanlarını denizden ablukaya almıştır. İsrail’in bu davranışına karşılık olarak Hizbullah, güney Lübnan’dan İsrail’in kuzeyine yaptığı füze saldırılarını şiddetlendirmiştir.
Bir aydan fazla süren çatışmaların ardından, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin aldığı 1701 sayılı karar uyarınca 14 Ağustos’da taraflar saldırılarını durdurmuştur. İsrail Lübnan’a uyguladığı ablukayı 7 Eylül 2006 yerel saatle 18:00′e kadar kaldırmayı taahhüt etmiştir. Litanni Nehri’ne kadar olan Güney Lübnan topraklarını işgal etmiş olan İsrail, Lübnan ve UNIFIL askerlerinin konuşlandırılmasına paralel olarak birliklerini geri çekmiştir.
Krizin ilk günlerinden beri aralıksız süren İsrail saldırılarının 1.000′in üzerinde sivil Lübnanlı’yı öldürmüş olması, İsrail’in uluslararası ortamda çok ağır eleştirilere maruz kalmasına sebep olmuştur.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Komisyonu Başkanı Louise Arbour, kriz sırasında savaş suçlarının işlenmiş olabileceğini söylemiştir.
Krizin başlaması
İsrail-Lübnan arasındaki kriz Hizbullah’ın yaptığı saldırıyla başlamış olsa da, Ortadoğu’da İslami militanlar ile İsrail arasındaki savaşın tekrar alevlenmesi bir ay kadar önce olmuştur. 9 Haziran’da İsrail’in Gazze Şeridi’ne yaptığı bir saldırıda aynı aileden sekiz kişiyi öldürmesi, Filistin’de iktidarda olan Hamas örgütünün İsrail ile yaptığı ateşkesi sonlandırmasına yol açmıştır. Aynı zamanda 2006 Gazze Krizi’ni başlatan bu olay başta İslam dünyası olmak üzere birçok kesimden tepki almıştır.
Hizbullah’ın saldırısı
12 Temmuz 2006 günüde, yerel saate göre sabah saat 9.05′de, Hizbullah militanları güney Lübnan’daki mevzilerinden İsrail askeri birliklerine ve sınır kasabalarına havan ve füze saldırısında bulundular. Daha sonra ise İsrail ordusunu bağlı iki Humvee personel taşıyıcılarına da saldıran Hizbullah militanları, sekiz askeri öldürdü ve iki tanesini esir aldı.
Hizbullah ve Lübnan polisi, esir alınan İsrail askerlerinin Lübnan topraklarına sızmış olduğunu iddia etmektelersede, İsrail bu iddiaları reddetmektedir.
İsrail’in tepkisi
Hizbullah’ın Lübnan’da hiçbir engelle karşılaşmadan var olabilmesi ve kaçan militanların Lübnan’da saklanması sebebiyle İsrail hükümeti bu davranışı bir savaş ilanı olarak kabul etmiş ve Lübnan hükümetini sorumlu tutmuştur. Saldırılardan çok kısa bir süre sonra İsrail birlikleri sınırı geçerek takibe başladı ve güney Lübnan’daki yerleşim merkezlerine hava saldırısı yaptı.
Kaçırılan askerleri kurtarmak için takibe başlayan İsrail birliklerinden bir Merkava Tankı bir Hizbullah bombasının üzerinde geçti ve bombanın patlamasıyla havaya uçtu, tankın dört mürettebatı öldü. Hizbullah militanlarıyla çıkan çatışmada, saat öğlen üç sularında bir İsrail askeri daha öldü.
Lübnan’ın bu saldırıdan dolayı çok ağır bir bedel ödeyeceğini söyleyen İsrail genelkurmay Başkanı Korgeneral Dan Halutz, “Lübnan’ı 20 yıl öncesine geri döndürebiliriz” dedi.
Lübnan’ın tutumu
İsrail’in Beyrut hükümetini krizden sorumlu tutmasına rağmen Lübnan başbakanı Fuad Sinyora saldırıdan hükümetinin haberi olmadığını ve Lübnan’ın sorumlu tutulamayacağını söylemiştir. Kriz boyunca ateşkes çağrıları yapmak birlikte, Beyrut hükümeti edilgen bir tutum sergilemiş ve Lübnan silahlı kuvvetleri İsrail birlikleri ile çatışmaya girmekten kaçınmıştır.
Sinyora’nın uluslararası arabulucuların çatışmayı sonlandırması için çağrıda bulunmasına rağmen çatışmalar hala devam etmektedir.
İsrail’in saldırıları
[[Resim:Locations bombed Aug13.jpg|right|thumb|260px|12 Temmuz tarihi ile 13 Ağustos 2006 tarihleri arasında İsrail tarafından Lübnan’da bombalanan yerler.]]
İsrail hava kuvvetleri, Hizbullah militanları ve liderlerinin bulunduğunu tahmin ettikleri bölgelere hava saldırıları yapmaya başladı. Ayrıca, Suriye ve İran’ın Hizbullah’ı desteklemesini engellemek iddiasıyla Beyrut ve çevresindeki altyapı tesislerine ve yollara saldırılar düzenledi.
13 Temmuz’da yapılan saldırılar sonucu Beyrut Havalimanı hasar gördü ve uçuşlara kapatıldı. Bunun yanı sıra İsrail uçaklarının dört haftayı aşan yoğun bombardımanı sonucunda Beyrut’ta ve çoğunluğunu Şiilerin oluşturduğu köy ve kasabalarda 1000′den fazla sivil öldürüldü. Başta Beyrut’ta olmak üzere Lübnan’da büyük derecede maddi hasar meydana geldi. Hastaneler, yollar ve televizyon/radyo istasyonları da İsrail saldırıları sonucunda yıkıldı. Lübnan hükümeti, Lübnan’da meydana gelen maddi zararın yaklaşık 2.5 milyar dolar civarında olduğunu söylemiştir.
Saldırılarda ölenler arasında Lübnan’da bulunan yabancılar da bulunuyor. Fakat, kısa bir süre içinde birçok devlet kendi vatandaşlarını deniz yoluyla tahliye etti. Bu tahliyelerin çoğunluğunda Türkiye önemli roller oynamış, taşımacılık ve ev sahipliği yapmıştır. Buna karşın İsrail, Avustralyalıları taşıyan gemiye taciz atışları gerçekleştirmiştir.
İsrail hava saldırıları sırasında Birleşmiş Milletler’e bağlı bir gözlemleme tesisi füzeler tarafından vuruldu ve 4 silâhsız Birleşmiş Milletler personeli hayatını kaybetti. 25 Temmuz’da gerçekleşen bu saldırının sonrasında Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan, İsrail’in kasten bu saldırıyı gerçekleştirdiğini söylemişse de, İsrail bu iddiayı reddetmiş ve olaydan derin üzüntü duyulduğunu söylemiştir. Saldırıya rağmen Birleşmiş Milletler, ABD’nin veto hakkını kullanmasıyla İsrail’e karşı bir “kınama” kararı alamamıştır.
Hizbullah’ın saldırıları
[[Resim:2006crisis lebanon israel.png|left|thumb|250px|Hizbullah’ın roket saldırılarına uğrayan İsrail yerleşim merkezleri 7 Ağustos.]]
[[Resim:Nasrallah on al-Manar television.jpg|thumbnail|right|Hizbullah Lideri Nasrallah, 26 Temmuz 2006 tarihinde al-Manar televizyonunda roket saldırılarının süreceğini açıklarken.]]
İsrail’in ilk tepkisinden sonra açıklama yapan Hizbullah,
ellerinde İsrail’i vurabilecekleri 13,000 füze olduğunu söylemiştir. Kriz boyunca Hizbullah, güney Lübnan’daki mevzilerinden İsrail’in kuzeyindeki şehir kasaba ve köylere 3.970 roket fırlatıldı. Bu füzelerden bazıları İsrail’in orta kesiminde yer alan Hadera şehrine kadar ulaştı.Hizbullah’ın roket saldırılarında 40′ın üstünde İsrailli öldü. İsrail Savunma bakanı Hizbullah’ın saldırılarının başlamasından sonra yaklaşık 1.000.000 sivilin ülkenin değişik bölgelerine yerleştirildiğini açıkladı.
Hizbullah, Katyuşa füzelerine ek olarak İran yapımı Fajr-3 ve Ra’ad 1 füzelerini ile de İsrail topraklarına bombalamıştır.
Bunlara ek olarak, İsrail donanmasının savaş gemilerinden biri olan Saar-5, radarla çalışan Çin yapımı C-802 tipi bir füzeye hedef olmuştur.
Barış girişimleri
Krizin başlangıcından beri birçok barış girişimi olmuşsa da çatışmalar ancak krizin başlamasından bir ay sonra durmuştur. Tarafların ateşkesin koşulları üzerinde anlaşamaması çatışmaların durmasını geciktiren en önemli unsur olmuştur.
Hizbullah ve Lübnan, çatışmaların derhal ve koşulsuz olarak durması gerektiğini savunurken İsrail ateşkes yapılmadan önce bazı koşulların yerine gelmesi gerektiğini söylemiştir. İsrail başbakanı Ehud Olmert, kaçırılan İsrail askerleri iade edilmeden ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin aldığı 1559 numaralı karar gereğince Hizbullah silahsızlandırılıp Lübnan ordusu İsrail sınırına yerleşmeden ateşkes olmayacağını söylemiştir.
15 Temmuz’de Birleşmiş Miletler Güvenlik Konseyi, gündemine aldığı ateşkes çağrısını ABD’nin karşı oy kullanmasıyla reddetmiştir.
Kriz, Roma’da yapılan; Suriye ve İran dışındaki Arap ulusları, Avrupa Birliği, ABD ve Rusya’nın temsil edildiği bir konferans ile çözümlenmeye çalışılmış olsada bu konferans sonucunda taraflar arasında ateşkes sağlanamamıştır. Konferans sırasında Lübnan başbakanı Fuat Sinyora, kendi hükümetinin hazırladığı ateşkes planını sunmuşsada, plan kabul edilmemiştir.
Ateşkes
4 Ağustos ABD ile Fransa ortak hazırladıkları ateşkes önerisini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne iletti. Tasarıda, çatışmaların durması istendiği halde Lübnan topraklarındaki İsrail askerlerinin çekilmesi istenmediğinden Lübnan hükümeti önerinin kabul edilemez olduğunu savunmuştur. Görüşmeler sonucunda Sinyora Planı’da dikkate alınarak tasarıda değişiklikler yapılmasının ardından 11 Ağustos’ta 1701 sayılı karar Güvenlik Konseyinde kabul edilerek taraflar “şiddet eylemlerini durdurmaya” çağrılmıştır. Tarafların öneriyi kabul etmesinin ardından 14 Ağustos 2006 yerel saat ile sabah 8.00′de ateşkes yürürlüğe girmiştir. Ateşkesden 15 dakika öncesine kadar İsrail’in hava saldırıları devam etmiştir.
Ateşkes sonrası
Ateşkes kararınca hem İsrail, hemde Hizbullah saldırılarını durdurmuştur. Ancak İsrail hükümeti uluslararsı bir güç bölgeye yerleşinceye kadar güney Lübnan’dan askerlerini çekmeyeceğini söylemiştir.
Ateşkesin ardından Lübnan hükümeti aldığı karar uyarınca ülkenin güneyine askerlerini sevketmeye başlamış, ancak ordunun Hizbullah’ın silahsızlandırılması için kullanılmayacağını vurgulamıştır. Lübnan hükümeti, güneye yerleştirilecek birliklerin 15,000 asker gücünde olacağını söylemiştir. Lübnan ordusunun yerleşmesiyle, İsrail işgal ettiği bölgelerden çekilmiştir.
İsrail, Lübnan’a uyguladığı ablukayı ise 7 Eylül 2006′ya kadar devam ettirmiş ve bu tarihte yerel saatle 18:00′de kaldırmıştır.
19 Ağustos 2006′da İsrailli komandolar, ateşkese rağmen, Bekaa Vadisi’nin doğusundaki bir köye saldırı düzenlemiştir. Saldırı sırasında bir İsrailli asker ölmüştür. Saldırı, Beyrut hükümetinden büyük tepki almış ve İsrail, başbakan Fuat Sinyora tarafından ateşkesi kararını ihlal etmekle suçlanmıştır. Suçlamaları reddeden İsrail, saldırının Suriye ve İran’dan Hizbullah’a sağlanmakta olan silahların taşınmasını engellemek için gerçekleştirildiğini söylemiştir.
Barış Gücü
1701 sayılı karar ile, Lübnan’da görevli olan UNIFIL barış gücünün mevcudunun 15,000 kişiye çıkarılıp görevinin genişletilmesine karar verilmiştir. Bu sebeple başta Fransa, İtalya, Türkiye, Malezya, Bangladeş ve İspanya olmak üzere birçok devletten asker göndermeleri istenmiştir. UNIFIL’in bölgedeki görevi barışı korumak ve Lübnan ordusunun Lübnan toprakları üzerinde tam hakimiyet kurmasına yardımcı olmak olacaktır.
Uluslararası Tutum ve Tepkiler
Birleşmiş Milletler
BM Genel Sekreteri Kofi Annan, İsrail’in 30 Temmuz’daki Kana Katliamı ile “uluslararası hukuku ve uluslararası insan hakları yasalarını çiğnediğini” söyledi. Kana Katliamı’nda 16’sı çocuk 28 sivil öldürülmüştü. Raporunda İsrail’i “Kana saldırısı, uluslararası hukuk ile insan hakları hukukunun çiğnenmesine örnek görülmeli. Mevcut çatışmanın Lübnan ve İsrail’deki siviller üzerindeki etkisi, uluslararası hukuk ile insan hakları hukukunun olası ihlali dahil, Kana soruşturmasının daha ayrıntılı sürdürülmesini gerektiriyor.” sözleriyle suçlayan Annan, tüm tarafları uluslararası yükümlülüklerine uymaya çağırdı.
Amerika Birleşik Devletleri
Amerika Birleşik Devletleri dışişleri bakanı Condoleezza Rice, “Ortadoğu’nun çektiği acılardan üzüntü duyduklarını” belirtmiş olsa da ABD, ateşkesin sorunu çözmeyeceğini söylemiştir. Sık sık İsrail’in kendini savunma hakkı olduğunu yineleyenBush hükümeti krizin başlamasındaki sorumluluğun Hizbullah’ı destekleyen İran ve Suriye’de olduğunu belirtmiştir.
ABD’nin İsrail’e desteği sadece diplomatik alanla sınırlı kalmamış, kriz boyunca ABD’nin İsrail’e silah satışı kesilmeden devam etmiştir.
Avrupa Birliği
AB dönem başkanlığını yapan Finlandiya, İsrail’in orantısız güç kullandığından dolayı kınamış ve Lübnan’a uyguladığı ablukanın kabul edilemez olduğunu söylemiştir.
Buna rağmen bazı Avrupa ülkeleri, başta İngiltere olmak üzere, İsrail’in kendini savunma hakkı olduğunu vurgulamış ve İsrail’in Lübnan’a yaptığı saldırıların haklı olduğunu söylemiştir.
4 Ağustos tarihinde ise AB ülkelerinden Fransa, ABD ile birlikte hazırladığı bir ateşkes önerisini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne sunmuştur.
Türkiye
Türkiye İsrail’in orantısız güç kullandığını söylemiştir. Türkiye UNIFIL’e asker göndermeye karar vermiştir. 5 Eylül 2006 günü Birleşmiş Milletler barış gücüne katılmak üzere bir Türk askeri birliğinin Lübnan’a gönderilmesine yönelik Başbakanlık tezkeresi TBMM Genel Kurulu’nda 192 red oyuna karşı 344 ‘evet’ oyuyla kabul edilmiştir.
İran
Hizbullah’ı hem maddi olarak hem de diplomatik alanda destekleyen Tahran hükümeti, İsrail’in haritadan silinmesi fikrini savunmaktadır.
Buna ek olarak İranlı bazı gençler, Hizbullah’ın yanında İsrail’e karşı savaşmak için Lübnan’a gitmişlerdir.
Venezuela
Venezuela Devlet Başkanı Hugo Chavez, İsrail’in Lübnan ve Filistin’deki saldırılarını protesto amacıyla İsrail’deki büyükelçisini geri çağırmıştır.
Ayrıca bakınız
- Hizbullah (Lübnan)
- Sinyora Planı
- 2006 İsrail-Lübnan Krizi kronoloji
Kaynakça
Casualties of the 2006 Israel-Lebanon conflict, Wikipedia (İngilizce)
Mid-East hope as ceasefire begins , BBC (İngilizce)
Lebanon Under Siege (İngilizce)
UN warning on Mid-East war crimes, BBC (İngilizce)
Hezbollah captures two Israeli soldiers, Yahoo News (İngilizce)
Israel authorizes 'severe' response to abductions, CNN (İngilizce)
Israeli bomb kills UN observers, BBC (İngilizce)
Israeli bomb kills UN observers, BBC (İngilizce)
Roma'dan ateşkes kararı çıkmadı, BBC Turkish
Annan: Kana insan hakları ihlali, Radikal
Rice regrets Mid-East 'suffering', BCC (İngilizce)
US blames Iran, Syria for Hizbollah capture, Reuters (İngilizce)
ABD’ye silah satışı tepkisi, NTVMSNBC
30 Ağustos törenlerinde "tezkere" eylemi
Linç kültürü yayılıyor ne ceza ne tedbir var
200 İranlı genç Lübnan´a savaşa gidiyor, Aygazete
Dış bağlantılar
- Lebanon Under Siege (İngilizce)
- Day-by-day: Lebanon crisis - week one, BBC (İngilizce)
- Kronoloji/Ortadoğu’da neler oluyor?, NTVMSNBC
- İsrail Lübnan Krizi, HaberBlog
- Lebanon damage report, BBC (İngilizce)
- Timeline: Israel and Lebanon, Aljazeera (İngilizce)
- Lebanon under siege, Guardian (İngilizce)
- United Nations Interim Force in Lebanon (Birleşmiş Milletler’in Lübnan’da konuşlanmış birliklerinin resmi web sitesi) (İngilizce)
- Filistin-Worldpress.com
- 4 Ağustos’ta Amerika ile Fransa’nın BM Güvenlik Konseyine sunduğu ateşkes taslağı (İngilizce)
- İsrail’in ezeli düşmanı: Hizbullah, BBC Turkish
- Pity the living and the days to come, Hanady Salman (İngilizce)
- Debate III: Israeli and Lebanese, BBC (İngilizce)
- Lübnan fotoğraf galerisi
- Istanbul-Beyrut Lübnan’daki Gelişmeleri Takip Edebileceğiniz Bir Site